Tag Archives: insulin

Bệnh nhân suy thận cần đề phòng tăng kali máu

Vai trò của kali trong cơ thể

Kali là một chất điện giải cực kỳ quan trọng của cơ thể với vai trò không thể thiếu trong các hoạt động thần kinh – cơ. Thừa kali luôn là một mối đe dọa tiềm tàng cho tính mạng bệnh nhân do kali máu tăng thường gây triệu chứng loạn nhịp tim nguy hiểm.

Tổng lượng kali trong toàn cơ thể (bao gồm trong tế bào, khoảng kẽ và trong máu vào khoảng 50mEq/kg cân nặng với 98% lượng kali ở trong tế bào. Nồng độ kali máu bình thường dao động từ 3,5 – 5,5mEq/L. Khi lượng kali máu trên 5,5mEq/L được gọi là tăng kali máu và khi lượng kali tăng trên 6,5mEq/L có thể gây những loạn nhịp nguy hiểm cho bệnh nhân.

benh-nhan-suy-than-can-de-phong-tang-kali-mau

Lượng kali máu thay đổi phụ thuộc vào lượng kali trong, ngoài tế bào và lượng kali mất qua thận, qua mồ hôi, qua phân. Một chế độ ăn bình thường đảm bảo tương đối đầy đủ cho việc bổ sung lượng kali mất hàng ngày.

Kali được đưa vào cơ thể chủ yếu qua thức ăn. Một phần qua việc các tế bào trong cơ thể (như hồng cầu) phân hủy giải phóng ra và đôi khi do tiêm truyền các loại thuốc, dịch có chứa nhiều kali dẫn đến tăng kali máu.

Kali tăng khi nào?

Thận là cơ quan đào thải kali chủ yếu trong cơ thể. Có thể nói, khi chức năng thận còn tốt, lượng kali máu không bao giờ vượt quá ngưỡng tăng. Vì vậy, khi thận bị suy, đặc biệt là những trường hợp thận suy hoàn toàn phải lọc máu chu kỳ hoặc lọc màng bụng, lượng kali luôn có xu hướng tăng cao trong máu.

Loạn nhịp tim sẽ xuất hiện và gây những biến chứng nguy hiểm

Biểu hiện của tăng kali máu nói chung là nghèo nàn, bệnh nhân chỉ thấy cảm giác yếu cơ, liệt cơ, đau mỏi các bắp chân, bắp tay, dị cảm, chuột rút, buồn nôn, nôn. Các triệu chứng tim mạch luôn có và là biến chứng nguy hiểm. Bệnh nhân có cảm giác đánh trống ngực, nhịp tim bị bỏ nhịp (ngoại tâm thu), nặng hơn sẽ có tụt huyết áp, ngừng tim và bệnh nhân sẽ tử vong nhanh chóng nếu không được cấp cứu kịp thời. Làm điện tâm đồ để xác định những dấu hiệu của tăng kali máu cũng như những loạn nhịp đặc trưng của tăng kali máu: sóng T cao, nhọn, đối xứng; muộn hơn có phức bộ QRS giãn rộng, hình lưỡi mác… nhịp nhanh thất, rung thất… và xét nghiệm nhanh cho thấy nồng độ kali máu tăng rất cao.

Làm gì khi có biểu hiện tăng kali máu?

Khi bệnh nhân suy thận mạn có các biểu hiện nghi ngờ do tăng kali máu, lập tức dừng tất cả các nguồn đang đưa kali vào cơ thể như các loại thuốc hoặc dịch truyền có chứa kali. Sau đó nhanh chóng xác định xem bệnh nhân có tăng kali máu thực sự hay không. Nếu có tăng kali máu, nhanh chóng làm giảm nồng độ kali bằng các biện pháp:

Đẩy kali từ máu vào trong tế bào (tổng lượng kali toàn cơ thể vào khoảng 3.500mEq trong đó, lượng kali máu chỉ xấp xỉ 20mEq nên khả năng chứa kali của tế bào là rất lớn) bằng truyền insulin nhanh với dung dịch đường glucose (10, 20%); khí dung thuốc kích thích beta 2 giao cảm như salbutamol, albuterol; kiềm hóa máu bằng dung dịch natribicarbonate…

Dùng thuốc đối kháng để làm giảm hoặc mất tác dụng gây loạn nhịp của kali bằng tiêm hoặc truyền canxi.

Tất cả các biện pháp này chỉ làm giảm kali ở máu mà không làm giảm kali thực sự nên khi các thuốc hết tác dụng, lượng kali máu lại tăng cao ngay. Vì vậy, cuối cùng, việc loại bỏ lượng kali thừa ra khỏi cơ thể vẫn là quan trọng hàng đầu. Các biện pháp bao gồm tăng thải kali qua nước tiểu bằng các thuốc lợi tiểu mạnh; lọc màng bụng hoặc chạy thận nhân tạo (lọc máu chu kỳ hoặc lọc máu liên tục) để loại bỏ kali. Trong một số trường hợp, có thể sử dụng nhựa trao đổi ion để loại bỏ kali qua đường ruột bằng cách cho bệnh nhân uống sodium polystyrene sulfonate resin (kayexalate) với liều 25 – 50g kết hợp với sorbitol để gây tiêu chảy kéo kali ra khỏi cơ thể.

Lời khuyên thầy thuốc

Ở người suy thận mạn, luôn phải cảnh giác việc tăng kali máu nên cần chú ý tới một số biện pháp dự phòng như: không uống, tiêm truyền những thuốc hoặc dung dịch có chứa kali; chế độ ăn hàng ngày cũng phải tránh những thực phẩm có chứa nhiều kali như chuối, đu đủ, sữa có nhiều kali. Thường xuyên chú ý những dấu hiệu của tăng kali máu và làm xét nghiệm thường xuyên để kiểm tra. Tuân thủ đúng lịch lọc màng bụng hoặc lọc máu chu kỳ để loại bỏ lượng kali thừa.

TS.BS. Vũ Đức Định
Nguồn sức khỏe đời sống

Ngủ trưa quá lâu có nguy cơ mắc tiểu đường

Giấc ngủ trưa là khoảng thời gian nghỉ ngơi giữa ngày, những ảnh hưởng của nó tới sức khỏe con người vẫn đang gây những tranh cãi trong giới khoa học.

Trong khi, một số nhà nghiên cứu cho rằng giấc ngủ ngăn vào buổi trưa có thể mang lại lợi ích sức khỏe tích cực, một số khác lại cho rằng ngủ trưa ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe thậm chí có thể gây giảm tuổi thọ.

Trong nghiên cứu này, các nhà khoa học đã khảo sát trên 27.000 người Trung Quốc đã nghỉ hưu, trong đó có cả nam giới và phụ nữ. Những người này được xếp thành những nhóm khác nhau dựa trên thời gian ngủ trưa của họ, từ không ngủ trưa đến ngủ trưa hơn 60 phút.

Ngủ trưa quá lâu có nguy cơ mắc tiểu đường

Ngủ trưa quá lâu có nguy cơ mắc tiểu đường

Hơn 2/3, tức là khoảng 18.500 người tham gia cho biết họ thường xuyên ngủ trưa. Sau khi điều chỉnh cả những yếu tố khác như hút thuốc lá, lượng thời gian cho giấc ngủ ban đêm và những hoạt động thể chất, kết quả cho thấy rằng những người ngủ trưa nhiều hơn một giờ có nguy cơ cao mắc tiền tiểu đường và tiểu đường so với những người không ngủ trưa.

Bà Elian Lucassen, một nhà nghiên cứu tại trung tâm Y khoa của ĐH Leiden ở Hà Lan cho biết trong một bài bình luận được công bố tuần trước trên tạp chí Sleep Medicine: “Những phát hiện này có ý nghĩa quan trọng đối với những người thường xuyên ngủ trưa. Giấc ngủ ngắn có thể hữu ích với một số người và cũng không nên ngủ quá dài”.

Các nhà khoa học cảnh báo những phát hiện này chưa đủ để chứng minh giấc ngủ trưa qua dài gây bệnh tiểu đường, cũng có thể là so bệnh tiểu đường khiến cơ thể mệt mỏi và làm người bệnh muốn ngủ nhiều.

Tuy nhiên, ở Trung Quốc và nhiều nơi khác, ngủ trưa là một thói quen khá phổ quát đến nỗi người dân cho rằng đó là thối quen tốt và không tin ngủ trưa có nguy cơ mắc tiểu đường.

Bệnh tiểu đường là một nhóm bệnh rối loạn chuyển hóa. Bệnh nhân tiểu đường có lượng đường trong máu cao do cơ thể không sản xuất đủ Insulin để loại bỏ glucose thừa trong máu hoặc là do các tế bào đã trở nên đề kháng với insulin.

Những nghiên cứu trước đây đã cho thấy mối liên quan giữa bệnh tiểu đường và ngủ quá ít hoặc quá nhiều vào ban đêm. Các nhà nghiên cứu cho biết ngủ ngày quá nhiều cũng gây ra rối loạn đồng hồ sinh học.

Bà Lucassen nói thêm: “Cũng có thể là do người ngủ ngày quá nhiều sẽ bị mất ngủ vào ban đêm và gây ảnh hưởng đến nguy cơ mắc tiểu đường”.

Theo Dân trí

Nguy cơ mắc bệnh tiểu đường vì thiếu ngủ

Các nhà khoa học đã đưa ra lời giải thích cho vấn đề trên. Nghiên cứu cho thấy cách chúng ta ngủ có thể ảnh hưởng đến lượng đường trong máu, các hormone kiểm soát sự thèm ăn và thậm chí ảnh hưởng đến khả năng nhận thức của não đối với các thực phẩm có hàm lượng calo cao.

Một nghiên cứu mới về vấn đề trên được công bố trên tạp chí Annals of Internal Medicine. Nghiên cứu thực hiện ở cấp độ tế bào đã cho thấy: mất ngủ làm suy yếu khả năng đáp ứng của các tế bào mỡ với insulin.

it-ngu-tieu-duong

Insulin là một hormone điều chỉnh sự trao đổi chất và liên quan đến bệnh tiểu đường.

Trong nghiên cứu, bảy người đàn ông và phụ nữ trẻ khỏe mạnh đã dành tổng cộng là tám ngày đêm trong một phòng thí nghiệm giấc ngủ. Họ được phép ngủ bình thường trong bốn đêm, và các đêm khác họ chỉ được ngủ 4,5 tiếng. Để trung hòa ảnh hưởng của việc ăn uống hoặc ăn quá nhiều, các nhà nghiên cứu kiểm soát chặt chẽ các bữa ăn của của họ và lượng calo.

Sau bốn đêm thiếu ngủ, xét nghiệm máu cho thấy tổng độ nhạy cảm insulin của những người tham gia nghiên cứu này đã thấp hơn trung bình là 16% so với kết quả xét nghiệm sau những đêm họ được ngủ bình thường. Hơn nữa, các tế bào mỡ của họ giảm mức độ nhạy cảm với insulin xuống 30%, bằng với mức thường gặp ở những người béo phì hoặc mắc bệnh tiểu đường.

Tiến sĩ Matthew Brady, phó giáo sư y khoa tại Đại học Chicago, tác giả chính của nghiên cứu cho biết: “Các tế bào mỡ cần ngủ, và khi chúng không được ngủ đủ, quá trình trao đổi chất của chúng sẽ bị xáo trộn”.

Tuy nhiên các phát hiện mới này sẽ cần được kiểm chứng thêm do nghiên cứu trên chỉ được thực hiện trên 7 người khoẻ mạnh và còn trẻ (gồm 6 nam giới và chỉ có một phụ nữ). Do vậy các kết quả trên không nhất thiết ngoại suy cho những người cao tuổi hơn hoặc thừa cân.

Tương tự như vậy, trong nghiên cứu các đối tượng chỉ thiếu ngủ trong thời gian ngắn và chỉ được ngủ rất ít. Vậy trong thực tế liệu việc thiếu ngủ ít nghiêm trọng hơn nhưng lại kéo dài hơn thì các tế bào mỡ có bị xáo trộn hoạt động trao đổi chất không?

Nếu kết quả nghiên cứu trong tương lai cho thấy đúng như vậy, thì cách thức điều trị đối với các loại kháng insulin sẽ rất đơn giản, đó là ngủ nhiều hơn.

Giấc ngủ cũng quan trọng đối với sức khoẻ của bạn cũng như một chế độ ăn uống lành mạnh và tập thể dục. Để có một sức khoẻ tốt, rất đơn giản là hãy tắt máy tính và đi ngủ sớm.

Phạm Thị Bích Thu (Health)

Phụ nữ trẻ cần đề phòng buồng trứng đa nang

Buồng trứng đa nang là hội chứng có thể ảnh hưởng tới chu kỳ kinh nguyệt, khả năng có thai, nội tiết, tim mạch, mạch máu và biểu hiện bên ngoài của người phụ nữ (PN).

“Khi người phụ nữ có hội chứng này, đặc trưng sẽ có nồng độ androgen cao (đôi khi được gọi là nội tiết tố nam mặc dù phụ nữ bình thường cũng sản xuất loại nội tiết tố này), không có hoặc kinh không đều, có rất nhiều nang ở buồng trứng” – TS-BS Phan Trung Hòa, BV Từ Dũ khuyến cáo.

Chuyện ghi tại phòng khám

Yến năm nay 15 tuổi, so với nhóm bạn cùng trang lứa thì cô bé đã ra dáng thiếu nữ với chiều cao, cân nặng khá lý tưởng, duy chỉ có “đường kinh nguyệt” bị chậm. Điều này khiến cô có những biểu hiện không bình thường: mái tóc đen dày dần thưa thớt, thay vào đó là lông chân, lông tay mọc rậm rì. Mẹ cô chia sẻ: “Thấy con gái gần đây cứ rón rén hỏi mẹ xem nhà mình có ai nhiều lông như nó không, ăn gì để giảm lông, làm sao để triệt lông khiến tôi băn khoăn. Khi đưa con đi khám mới hay con mình đang mắc chứng bệnh quái ác này…”.
buong-trung-da-nang-phu-nu-tre-cung-kho-tranh
Còn Hoa, cô gái có gương mặt bầu bĩnh ngồi cạnh bé Yến, thì ngược lại. Theo lời Hoa thì cô dậy thì rất sớm, từ năm 10 tuổi. Năm nay 26 tuổi, chưa lập gia đình nên Hoa cũng không quan tâm đến chuyện kinh nguyệt của mình ngày càng thưa thớt (hai-ba tháng mới hành kinh một lần). Cho đến gần đây, tuy không thấy kinh, nhưng hầu như tháng nào cô cũng bị chứng đau bụng kinh hành hạ. Đó là những cơn đau vùng thắt lưng, tuy diễn ra trong vài phút nhưng quặn thắt khiến cô hụt hơi, vã mồ hôi, không đứng thẳng được. Đến bệnh viện kiểm tra, mới hay cả hai bên buồng trứng của cô trứng mọc từng chùm.

Trẻ hơn Hoa là Minh, 24 tuổi, khá mập. Minh cho biết, thời con gái kinh nguyệt của cô rất đều đặn, nhưng không hiểu sao sau khi lấy chồng lại bị tắt kinh. Đi kiểm tra, bác sĩ cho biết cô bị buồng trứng đa nang (BTĐN), theo bác sĩ là vì nồng độ androgen của cô tăng cao, trong khi progesterone lại thấp. Hiện cô đang tuân thủ chế độ ăn kiêng giảm cân và uống thuốc để có kinh.

Mất cân bằng nội tiết

TS-BS Phan Trung Hòa, cho rằng, vấn đề chính trong hội chứng BTĐN là sự mất cân bằng nội tiết của PN. Ở người PN bị BTĐN, buồng trứng của họ sản xuất ra androgen nhiều hơn bình thường. Nồng độ nội tiết này cao sẽ ảnh hưởng tới sự phát triển và phóng thích noãn (rụng trứng).

Nguyên nhân chính xác chưa được biết, nhưng các yếu tố nguy cơ đã được xác định. Yếu tố di truyền khá rõ khi thường thấy ở PN mà có mẹ hay chị gái cũng bị BTĐN.

Một vài triệu chứng của BTĐN thường gặp gồm: chậm có thai do rối loạn rụng trứng; không có kinh, kinh thưa hoặc không đều; rậm lông, buồng trứng có nhiều nang; mụn trứng cá, da nhờn, gàu; tăng cân, béo phì thường ở vùng hông eo; có những mảng da sậm màu, đen ở cổ, cánh tay, đùi, vú; đau vùng chậu; lo lắng hay bị ức chế, ngưng thở khi ngủ… Các dấu hiệu này có thể tồn tại đến tuổi mãn kinh.

BTĐN có thể xảy ra ở tuổi rất trẻ (11 tuổi). Nguy cơ bị các vấn đề sức khỏe khác: 50% sẽ bị đái tháo đường trước 40 tuổi, nguy cơ bị đột quỵ tim tăng gấp bốn-bảy lần người cùng tuổi, dễ bị cao huyết áp; cholesterol, mỡ trong máu cao và dễ bị ngưng thở khi đang ngủ.

Do mất cân bằng nội tiết, androgen làm suy yếu các nang noãn (trứng) khiến chúng tuy phát triển nhưng không thể trưởng thành (chất lượng trứng không tốt) và hiếm khi có hiện tượng rụng trứng xảy ra.

Các nghiên cứu cũng cho thấy sự liên quan giữa Insulin và BTĐN. Insulin là nội tiết kiểm soát sự thay đổi của đường, tinh bột và thức ăn giàu năng lượng khác để sử dụng và dự trữ. Mức Insulin cao quá mức sẽ làm gia tăng sản xuất androgen dẫn đến mụn trứng cá, rậm lông, tăng cân và rối loạn rụng trứng.

Điều trị như thế nào?

TS-BS Phan Trung Hòa cho biết: Cần thay đổi cách sống để cải thiện tình trạng béo phì, thừa cân bằng giảm ăn thức ăn nhanh, thức ăn nhiều đường, ngọt. Nên ăn nhiều gạo lức, rau, trái cây, thịt nạc. Chế độ ăn này sẽ giúp giảm lượng nội tiết Insulin để chuyển hóa đường, đặc biệt, việc giảm 10% cân nặng có thể giúp chu kỳ kinh nguyệt trở về bình thường và đều hơn.

Việc dùng thuốc vỉ tránh thai kết hợp sẽ giúp chu kỳ kinh đều hơn, giảm mụn, làm giảm được nội tiết androgen. Cũng có thể dùng nội tiết progesterone đơn thuần để điều chỉnh chu kỳ kinh nguyệt và giúp giảm nguy cơ bị ung thư nội mạc tử cung (nhưng không giúp giảm mụn và rậm lông).

Việc điều trị hiếm muộn, nguyên tắc cơ bản là tạo ra sự rụng trứng để tăng cơ hội có thai. Việc mổ nội soi đốt điểm trên buồng trứng (phá bỏ một số nang trứng không rụng) cũng giúp có hiện tượng rụng trứng sau đó. Nhưng loại bỏ các nang trứng không rụng không phải là cách điều trị bệnh triệt để.

Để dự phòng biến chứng, PN bị BTĐN nên được các bác sĩ sản phụ khoa, nội tiết tư vấn điều trị. Việc điều trị nên gồm nhiều mục tiêu chứ không chỉ vì điều trị cho có thai hay trị mụn. Quan trọng và lâu dài là ăn uống đúng, tập thể dục và không hút thuốc.

Nguồn afamily

Những tác hại khi vòng bụng nhiều mỡ thừa

Trung tâm đóng vai trò ghi nhớ trong não (vùng ghi nhớ) bao gồm một nhóm các tế bào thần kinh hình móng ngựa có nhiệm vụ quan trọng trong việc hình thành và gợi nhớ về các sự kiện bạn đã trải qua.

Từ lâu, các nhà nghiên cứu đã cảnh báo chúng ta rằng mỡ thừa ở vùng bụng làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim, tiểu đường và ung thư. Ngày nay, các chuyên gia sức khỏe càng khẳng định một điều rằng, vòng bụng “phì nhiêu” sẽ gây nhiều ảnh hưởng xấu cho sức khỏe, nhất là sức khỏe não bộ.

1. Mỡ bụng làm giảm kích thước vùng ghi nhớ ở não

Trung tâm đóng vai trò ghi nhớ trong não (vùng ghi nhớ) bao gồm một nhóm các tế bào thần kinh hình móng ngựa có nhiệm vụ quan trọng trong việc hình thành và gợi nhớ về các sự kiện bạn đã trải qua.
beo-phi
Các nhà nghiên cứu tại Đại học California đã sử dụng MRI não để xem xét tác động của mỡ thừa ở vùng eo lên não, kết quả cho thấy mỡ nếu bạn có vòng eo càng lớn (so với chiều cao và vòng ba) thì vùng não dùng để ghi nhớ càng giảm. Thậm chí kết quả nghiên cứu còn cho thấy một mối tương quan trực tiếp giữa một vòng eo lớn và sự suy giảm khả năng học từ ngữ.

2. Làm tổn hại các sợi thần kinh

Các tế bào não giao tiếp với nhau thông qua một hệ thống các dây thần kinh vô cùng phức tạp. Các nhà khoa học ví chúng như những cáp thông tin. Khi tiến hành quét não của những người có vòng eo lớn, các nhà khoa học nhận thấy có một vài điểm trên các sợi thần kinh bị tổn thương. Những tổn thương tương tự thường được tìm thấy ở các bệnh nhân bị chứng suy giảm hoặc mất trí nhớ.

Do đó, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng có mối liên hệ chặt chẽ giữa mỡ thừa ở bụng và khả năng mắc bệnh mất trí khi cao tuổi.

3. Gây ra các bệnh ảnh hưởng đến tư duy

Mỡ bụng là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu đối với các hội chứng chuyển hóa bao gồm cao huyết áp, thừa cholesterol…. Hội chứng chuyển hóa được xem là con đường dẫn tới bệnh tiểu đường và bệnh tim. Hội chứng này cũng đã được chứng minh có liên quan tới các bệnh gây ra chứng tư duy kém.

4. Làm tăng lượng đường trong máu

Khi vòng hai của bạn bị mỡ thừa tấn công, các tế bào mỡ này sẽ kích thích sản sinh một loại hóa chất làm cho cơ thể ít nhạy cảm với insulin, một hormone cho phép hỗ trợ đưa đường trong máu vào tế bào. Khi điều đó xảy ra , nồng độ insulin không được điều chỉnh phù hợp sẽ tăng cao quá mức và cuối cùng làm cho lượng đường trong máu vượt ngưỡng cho phép.

Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu ghi nhận các tác hại nghiêm trọng lên não bộ khi lượng đường trong máu vượt mức cho phép. Trong thực tế, đây cũng là một lý do khiến những người có bệnh tiểu đường loại 2 có trí nhớ kém hơn và dễ bị tổn thương não hơn so với những người không bị bệnh tiểu đường.

5. Khiến não bị ảnh hưởng do các chứng viêm nhiễm

Viêm là một phản ứng của cơ thể với các chấn thương trên cơ thể chúng ta. Trong một nghiên cứu công bố trên Tạp chí của Hiệp hội Y khoa Mỹ , các chứng viêm làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức đến 66%.

Đáng lo ngại là những người có vòng hai ngoại cỡ thường bị các chứng viêm nhiễm tấn công hơn so với những người có số đo vòng hai cân đối phù hợp với vóc dáng.

Bạn có thuộc nhóm người có vòng hai đáng báo động?

Để tìm hiểu nguy cơ của bạn đối với các tác hại trên, bạn cần tiến hành đo vòng eo để xác định nguy cơ. Theo Viện Y tế quốc gia Hoa Kỳ, những người có nguy cơ sức khỏe cao bao gồm phụ nữ có vòng eo từ 81cm và nam giới với vòng eo từ 94 cm trở lên.
Các nhà khoa học cũng cảnh báo dù bạn không thừa cân nhưng nếu số đo vòng hai của bạn so với vòng ba vượt mức 0.8 (với nữ giới) và 0.94 (nam giới) thì bạn vẫn nằm trong số những đối tượng có nguy cơ chịu các tác động xấu từ mỡ bụng.

Nguồn gia đình

Ai nên sử dụng insulin để điều trị bệnh

Hiện nay insulin vẫn là một “vũ khí” chiến lược trong điều trị đái tháo đường (ĐTĐ). Tuy nhiên, không chỉ bệnh nhân mà ngay cả bác sĩ vẫn còn trù trừ khi dùng thuốc này, mặc cho chỉ định dùng thuốc là cần thiết.

Insulin

Insulin là một hoóc-môn do tế bào  tụy tiết ra, có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát chuyển hóa các chất đường, đạm và mỡ, không có insulin tính mạng cơ thể sẽ bị đe dọa.

Tác dụng quan trọng nhất của insulin là làm giảm đường trong máu. Insulin được tụy tiết ra liên tục 24 giờ trong ngày, và còn được tiết ra theo nhu cầu từng lúc của cơ thể. Sự tăng đường máu sẽ kích thích tụy sản xuất insulin, nhất là sau các bữa ăn. Khi đường máu giảm, hoặc khi đói thì tụy sẽ giảm tiết insulin. Ngoài ra, tụy luôn tiết một lượng insulin tối thiểu để duy trì chuyển hóa cơ bản gọi là insulin nền.

ai-phai-dung-insulin-de-dieu-tri-benh

Có hai loại ĐTĐ chính, ĐTĐ týp 1 xảy ra do tụy giảm tuyệt đối tiết insulin, và ĐTĐ týp 2 là do tụy giảm tương đối tiết insulin và/hoặc đề kháng insulin ở mô ngoại vi. Trong điều trị, bệnh nhân ĐTĐ týp 1 cần phải dùng insulin suốt đời; còn bệnh nhân ĐTĐ týp 2 có thể dùng thuốc viên, nhưng đến một lúc nào đó thì họ cũng cần đến insulin để kiểm soát bệnh.

Ra đời vào năm 1922, thuốc  insulin đã tạo nên một cuộc cách mạng trong điều trị ĐTĐ và hiện nay nó vẫn đóng vai trò chủ lực trong các phác đồ điều trị ĐTĐ týp 1 và týp 2. Dùng thuốc insulin để thay thế quá trình bài tiết insulin sinh lý của tuyến tụy nhằm kiểm soát nồng độ đường huyết, nhưng cần hạn chế tối đa nguy cơ xảy ra cơn hạ đường huyết.

Hiện nay, trên thị trường có nhiều dạng insulin khác nhau về đặc tính dược động học và thời gian tác dụng. Insulin là một protein  nên khi uống vào đường tiêu hóa sẽ bị phân hủy, vì vậy phải dùng theo đường tiêm. Các loại insulin uống và xịt qua đường hô hấp vẫn còn đang trong giai đoạn thử nghiệm.

Chỉ định dùng insulin

1. Bắt buộc với ĐTĐ týp 1, ĐTĐ thai kỳ.

2. ĐTĐ týp 2 khi có:

– Mất bù do stress, nhiễm trùng, vết thương cấp, tăng đường huyết với tăng xê-tôn máu cấp nặng. Sụt cân không kiểm soát được.

– Can thiệp ngoại khoa.

– Có thai.

– Suy gan, thận.

– Dị ứng với các thuốc hạ đường huyết uống.

– Chỉ định tạm thời ngay khi có đường huyết tăng cao >250 -300 mg/dl (14 – 6,5 mmol/l), HbA1c > 11%.

3. ĐTĐ có hôn mê toan xê-tôn hoặc tăng áp lực thẩm thấu.

4. ĐTĐ do bệnh lý tuỵ: viêm tuỵ mạn, sau phẫu thuật cắt tuỵ…

5. Trong một số trường hợp, nhu cầu insulin của bệnh nhân tăng cao: do dùng thuốc gây tăng đường huyết như corticoid.

Phân loại insulin

Dạng tác dụng rất nhanh (apart, lispro) khởi phát tác dụng 10 – 20 phút khởi phát tác dụng 2 – 5 giờ. Tương tự loại tác dụng nhanh (regular), 15 – 30 phút, 4 – 8 giờ;  bán chậm (lente, NPH) 1- 2 giờ, 10 – 16 giờ; tác dụng chậm (glargin, detemir), 1,5 giờ,
22 – 24 giờ; hỗn hợp bán chậm/rất nhanh, 15 phút, 12 giờ; hỗn hợp bán chậm/nhanh, 30 phút, 12 giờ.

Liều tiêm insulin

Do bác sĩ chỉ định, liều tham khảo:

– Liều insulin cần thiết ở những bệnh nhân ĐTĐ týp 1 từ 0,5 – 1,0 UI/kg cân nặng. Liều khởi đầu thường từ 0,4 – 0,5 UI/kg/ngày. Liều thông thường 0,6 UI/kg, tiêm dưới da 1-2 lần trong ngày. Sau đó, căn cứ trên kết quả đường huyết mà tăng hoặc giảm liều insulin từ 1 – 2 UI/lần.

Lời khuyên của thầy thuốc

Có hai loại ĐTĐ chính, ĐTĐ týp 1 xảy ra do tụy giảm tuyệt đối tiết insulin, và ĐTĐ týp 2 là do tụy giảm tương đối tiết insulin và/hoặc đề kháng insulin ở mô ngoại vi. Trong điều trị, bệnh nhân ĐTĐ týp 1 cần phải dùng insulin suốt đời; còn bệnh nhân ĐTĐ týp 2 có thể dùng thuốc viên, nhưng đến một lúc nào đó thì họ cũng cần đến insulin để kiểm soát bệnh.

–  Liều insulin ở bệnh nhân ĐTĐ týp 2: khởi đầu từ 0,2 UI/kg/ngày. Thường 0,3 – 0,6 UI/kg/ngày.

– Liều insulin nền 0,1 – 0,2 UI/kg.

Các phác đồ điều trị

Có nhiều phác đồ điều trị insulin khác nhau.

– Đối với ĐTĐ týp 1 thường sử dụng phác đồ tiêm 2 – 4 mũi/ngày.

– Đối với ĐTĐ týp 2, ngoài phác đồ như ĐTĐ týp 1 có thể sử dụng thêm phác đồ 1 mũi insulin (lente, NPH, detemir, hoặc glargin) kết hợp với thuốc viên.

– ĐTĐ thai kỳ thường sử dụng phác đồ 1- 4 mũi/ngày tùy theo nồng độ đường huyết của bệnh nhân.

Tác dụng không mong muốn

Nhìn chung insulin rất ít độc nhưng cũng có thể gặp các tác dụng không mong muốn sau:

– Hạ đường huyết: thường gặp khi tiêm insulin quá liều, hoặc tiêm insulin xong nhưng ăn muộn hoặc bỏ bữa ăn.

– Dị ứng: có thể xuất hiện sau khi tiêm lần đầu hoặc sau nhiều lần tiêm insulin, tỉ lệ dị ứng nói chung thấp.

Phản ứng tại chỗ tiêm. Ngứa, đau, cứng hoặc u mỡ vùng tiêm. Để tránh tác dụng phụ này, nên thay đổi vị trí tiêm thường xuyên và các mũi tiêm cách nhau 3 – 4cm (hoặc 2 – 3 khoát ngón tay).

Bảo quản insulin

Insulin được bảo quản ở nhiệt độ 4 – 8oC, vì vậy nên cất insulin trong ngăn mát (ngăn chứa trái cây) của tủ lạnh.

BS.CK1.NGUYỄN THANH HẢI

Theo SKDS